ПРЕТСТАВУВАЊЕ НА ДОБИТНИЦИТЕ НА НОБЕЛОВА НАГРАДА ЗА ЕКОНОМИЈА ВО 2009 ГОДИНА

Nobel За добитници на Нобелова награда за економија оваа година се номинирани двајца американски економисти, чии преокупации и придонеси во економската наука се од подрачје на функционирање на т.н. непазарните трансакции.

Станува збор за американските економисти Elinor Ostrom и Oliver Vilijamson, за својата работа на подрачјето на економското управување, се наведува во соопштението на Комитетот за доделување на Нобелова награда на Кралската шведска академија на науки.

Во сооопштението се наведува дека наградата од десет милиони шведски круни (1,4 милиони долари) му е доделена на Elinor Ostrom, затоа што таа покажала како може со успех да се менаџира (управува) со заеднички имот по пат на здружување на корисниците, додека Vilijamson е награден за теоријата за разрешување на корпоративните конфликти, пренесе Ројтерс.

„Во текот на последните три децении овие почетни придонеси ги унапредија истражувањата на полето на економските управувања, со што тие успеаја да се наметнат од маргините во прв план на научното внимание ", се потенцира од страна на Нобеловиот комитет.

Наградата за економија, под официјалниот назив „Награда Сверигес Риксбанка за економска наука во сеќавање на Алфред Нобел", е воспоставена во 1968 година и не претставува дел на првобитната група на награди наведени во тестаментот на овој индустријалец и пронаоѓач на динамитот во 1895 година. Првата Нобелова награда за економски науки им беше доделена на Ragnar Frisch и Jan Tinbergen во 1969 година.

Elenor

Elinor Ostrom е родена во август 1933 година (возраст 76 год).
Таа е американски полит-економски научник. Таа дипломира (односно добива диплома, со сите почести, како награда за постигнатите резултати) на политички науки во 1954 година во Лос Анџелес. Во 1962 година магистрира, а во 1965 година докторира, и двете титули ги стекнува во Лос Анџелес на политички науки. Нобеловата награда за економија во 2009 година, Елинор Остром ја доби за научен придонес во областа на економското управување (владеење), особено со заеднички имоти.

Oliver

Oliver E. Williamson e роден на 27 септември 1932 година. Тој е американски автор во областа на економијата, поконкретно за трансакциски трошоци. Студент на Ronald Coase, Herbert Simon и Cyert;

Професорот Oliver E. Williamson добива диплома од Mit – Сloan school of Мenaxment во 1955 година, магистрира во 1960 на Stanford University, а докторира во 1963 година на Carnegie Mellon University. Од 1965 до 1983 година тој е професор на Универзитетот во Пенсилванија.

Елинор Остром - економско управување (владеење) со заеднички имоти. Оливер Вилијамсон - економско управување во рамките на фирмата. Заедничко на овогодишни лауреати е што нивниот придонес е во сферата на трансакционите трошоци.

Grafikon

Нобеловата награда на Вилијамсон му е доделена за развојот и усовршувањето на теоријата на фирмата во духот на истражувањата на Роналд Коуз - кој доби Нобелова награда за економија во 1991 година, за теоријата на трансакционите трошоци, кој во својата позната статија „Природата на фирмата”, објавена уште во 1937 година, докажа дека основна причина за појава на фирмата, како форма на организација на производството е токму постоењето трансакциони трошоци поврзани со користењето на пазарниот механизам.

Фактот што во фирмите постојат специјалисти за:

истражување на пазарите,
за преговарање и склучување договори,
за надгледување на договорите,
за заштита на сопственичките права и сл.,

придонесува за значително намалување на трансакционите трошоци.

Несомнено во тоа се состои и главното економско објаснување за постоењето на фирмата според Вилијамсон и Коуз!

Кој е придонесот односно што надградил Вилијамсон во теоријата на фирмата?

Тој потсетува на фактот дека иако најголем број од трансакциите се реализираат преку механизмот на пазарот, сепак и во рамките на фирмата, како организациона форма на производството, расте бројот на трансакции што се одвиваат внатре.

Од тие причини, според Oliver E. Williamson, пазарот и фирмите треба да се третираат како алтернативни управувачки структури за разрешување конфликтни интереси!

Oliver E. Williamson признава дека слабост на пазарот е што при извршувањето на трансакциите преговорите помеѓу купувачите и продавачите (за условите на размена) можат да резултираат во несогласувања - што, на пример, често се случува особено во услови на постоење на асиметрични информации.

Пазарот е во состојба да го разреши овој проблем - со тоа што купувачот ќе побара друг продавач, односно продавачот ќе побара друг купувач. Но, ваквото решение води кон зголемување на трансакционите трошоци.

Во рамките на фирмата, пак, конфликтните ситуации се разрешуваат полесно и со помали трансакциони трошоци - поради фактот што за нив ќе одлучи, ќе пресече, извршниот директор.

Но, слабост на фирмата, според Вилјамсон, е што менаџерите можат да ја злоупотребат својата позиција и моќ.

Во идентификувањето на факторите кои ги детерминираат бројните трансакции што се одвиваат во рамките на фирмата, Oliver E. Williamson наведува два фактора, што е, без сомнение, најзначајниот придонес во третирањето на оваа проблематика:

комплексноста на трансакцијата (во фирмите се одвиваат главно покомплексните и нестандардните трансакции) и
меѓузависноста на економските субјекти е условена од постоење на средства (физички и човечки капитал), кои се во специфична меѓузависност.

Во настојувањето тоа да го објасни го дава примерот кој се однесува на рудникот на јаглен и термоелектраната.

Значењето и вредноста на рудникот на јаглен, наведува Oliver E. Williamson, во услови кога сопственикот не може да се договори за условите на размена со сопственикот на термоелектраната, зависи од тоа колку е оддалечен вториот соседен купувач на јаглен и обратно.

Колку е оддалеченоста поголема, толку е поголема и меѓузависноста на рудникот и термоелектраната, што ќе наложи нивна вертикална интеграција.

Доколку, пак, во близина постојат поголем број рудници и термоелектрани, во тој случај трансакциите ќе се одвиваат преку пазарот и преку краткорочни и едноставни договори.

Вилјамсон, зборувајќи за вертикалните интеграции, мисли дека големината на фирмата одразува ефикасност, поради што антимонополистичките законодавства треба да бидат потолерантни при одобрувањето на фузиите на фирмите.

Елинор Остром е првата жена добитник на престижната Нобелова награда за економија. Нејзините истражувања се насочени кон специфични сфери- менаџирање (владеење) со заедничките имоти:

пасишта,
шуми,
рибен фонд,
системи за наводнување и сл.

Наспроти традиционалната економска теорија, која тврди дека имотите во заедничка сопственост се лошо управувани, од причини што секој корисник настојува да обезбеди за себе поголема корист на штета на другите корисници, поради што во економската наука преовладува мислење дека тие треба или да се приватизираат или, пак, да се управуваат со поголема регулација од државата (преку даноци, квоти и сл.), што според Остром таквите решенија претставуваат субоптимални и водат кон претерано искористување и деградирање на заедничките имоти.

Таа, низ опсежни теоретски, но и практични испитувања (со анализа на голем број студии на случај во еден долг период со експеримнети и со користење на теоријата на игри) покажува и докажува дека во голем број случаи управувањето со заедничките имоти од страна на корисниците (еден вид самоуправување) е ефикасно и дава отимални резултати.

Според Остром, клучот на успехот е во активната партиципација на корисниците во формулирањето на правила на владеење со имотот и нивното почитување и надгледување.

Таа посебно ги потенцира следниве правила и принципи:

со правилата мора да се дефинира кој корисник за што е овластен;
потребен е адекватен механизам за разрешување на конфликтите на местото каде настануваат;
обврските на секој корисник за одржување на имотот мораат да кореспондираат со неговата корист од имотот.

Конечно, интересен е и заклучокот на Остром дека корисниците се подготвени да поднесат високи приватни трошоци за надгледување на почитувањето на правилата од страна на други лица - аутсајдери.

Во однос на Нобеловата награда за економија за 2009 година кај дел од економистите постои изненаденост од изборот на подрачјето за кое таа е доделена - логиката на функционирањето на непазарните трансакции.

Ваквата одлука вклучува неколку значајни пораки:

1) пазарот е ефикасен механизам за алокација на ресурсите кон точките на најпродуктивната употреба, но не и семоќен;

2) пазарната парадигма, претераните процеси на дерегулација и слабостите на владината регулација се значајна причина за актуелната економска криза, најсилна по онаа од 1929 до 1933 година;

3) владите и креаторите на економските политики мораат да ја имаат предвид и корективната улога на државата во елиминирањето на домените на пазарниот неуспех, но и за алтернативните механизми за разрешување на конфликтите: фирмите, домаќинствата, здруженијата, агенциите и сл.

Во продолжение да го проследиме списокот на сите добитници кои досега ја имаат добиено оваа престижна награда за економија:

Сите лауреати во економските науки

SiteNobelovciEko